Spójrz teraz na tę ogromną otwartą przestrzeń, rozciągającą się na ponad sześćset metrów długości. Dziś może wyglądać jak trawiaste pole, ale to jest miejsce Circus Maximus, niegdyś największego stadionu w starożytnym świecie. W szczytowym momencie mógł pomieścić ponad sto pięćdziesiąt tysięcy widzów, a być może nawet więcej. To prawie dwa razy więcej niż nowoczesny stadion piłkarski lub Koloseum! A co przyciągało tam tłumy? Wyścigi rydwanów z grzmiącymi kopytami i ryczącymi tłumami. Circus sięga czasów wczesnych królów Rzymu, około szóstego wieku p.n.e. Ale to Juliusz Cezar nadał mu prawdziwą renowację, dramatycznie zwiększając jego rozmiary. Późniejsi cesarze jak August czy Trajan nadal odbudowywali i upiększali go marmurowymi siedzeniami, arkadami, a nawet cesarską lożą. W centrum kiedyś stała spina, dzieląca bariera udekorowana posągami, fontannami i egipskimi obeliskami. Na wzgórzu, za Circus, można dostrzec resztki Pałaców Palatyńskich, z których cesarze mogli oglądać wyścigi ze swoich prywatnych balkonów; ponieważ, oczywiście, mieli najlepsze miejsca. Jeśli przesuniesz palcem po zdjęciach, dodałem szkic, aby zobrazować, jak mogło to wyglądać w dawniejszych czasach. Rzymianie byli zafascynowani wyścigami. Kierowcy, zwani aurigami, byli celebrytami, którzy często gromadzili bogactwa. Wyścigi były niebezpieczne, szybkie i dramatyczne, często kończące się wypadkami, które tłum uwielbiał. Było dużo zakładów i lojalnych kibiców, dla których wygrane i przegrane były jak życie i śmierć. Brzmi znajomo, prawda? Możesz się zastanawiać: „Skoro Circus Maximus był tak ogromny, dlaczego nie jest tak sławny jak Koloseum?” Odpowiedź sprowadza się do widoczności i przetrwania. Koloseum, z jego ikonicznymi łukami i olbrzymimi zewnętrznymi ścianami, wciąż dominuje nad rzymską panoramą. Jest fotogeniczne, natychmiast rozpoznawalne i stosunkowo dobrze zachowane dzięki wiekom renowacji. W porównaniu z tym, Circus Maximus został starty przez czas, ograbiony z kamieni i przekształcany przez wieki. To, co widzisz dziś, to głównie kształt stadionu. Jego zakres nadal robi wrażenie, ale brakuje mu wspaniałej konstrukcji wznoszącej się nad nim. Obecnie Circus jest okazjonalnie wykorzystywany na koncerty i wydarzenia. To jedno z tych miejsc, które wielu odwiedzających Rzym pomija, ale moim zdaniem warto je odwiedzić i mam nadzieję, że się ze mną zgodzisz. Ruszamy do kolejnego ukrytego skarbu, Usta Prawdy. Znajduje się w Bazylice Świętej Marii w Kosmedynie. Kieruj się do portyku Bazyliki. Zazwyczaj zobaczysz kolejkę przed Bocca della Verità.